Chuyển đổi số ngành Tư pháp: Từ nhận thức đến hành động, kiến tạo nền tảng tư pháp số

Chuyển đổi số - yêu cầu tất yếu trong đổi mới hoạt động của ngành Tư pháp

Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 là dịp để các cơ quan, tổ chức và mỗi cá nhân nâng cao nhận thức về vai trò, ý nghĩa của chuyển đổi số; đồng thời thúc đẩy những hành động cụ thể nhằm đưa công nghệ số vào thực tiễn công tác, sản xuất và đời sống. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển nhanh chóng, chuyển đổi số không còn là lựa chọn mang tính bổ trợ mà đã trở thành yêu cầu quan trọng đối với quá trình đổi mới phương thức hoạt động, nâng cao năng lực quản trị và tăng cường hiệu quả thực thi nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước.

Đối với ngành Tư pháp, chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi hoạt động của ngành gắn liền với công tác xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật; tổ chức thi hành pháp luật; phổ biến, giáo dục pháp luật; quản lý nhà nước trong nhiều lĩnh vực tư pháp và cung cấp dịch vụ công cho người dân, doanh nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ số vào các hoạt động này góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin pháp luật, tăng cường tính công khai, minh bạch, rút ngắn thời gian xử lý công việc và cải thiện chất lượng phục vụ.

Chuyển đổi số ngành Tư pháp vì vậy không chỉ dừng lại ở việc trang bị hạ tầng kỹ thuật, triển khai phần mềm hay đưa hồ sơ lên môi trường điện tử. Quan trọng hơn, đó là quá trình đổi mới tư duy, phương thức làm việc và cơ chế phối hợp; chuyển từ xử lý công việc chủ yếu dựa trên hồ sơ giấy sang môi trường số; từ quản lý phân tán sang tăng cường kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu; từ phương thức phục vụ truyền thống sang cung cấp thông tin, dịch vụ ngày càng thuận tiện, đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân và doanh nghiệp.

Để quá trình chuyển đổi số đạt hiệu quả thực chất, cần có sự thống nhất trong nhận thức, quyết tâm trong tổ chức thực hiện và sự phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị. Mỗi nhiệm vụ chuyên môn cần được xem xét trên cơ sở khả năng ứng dụng công nghệ, số hóa quy trình, khai thác dữ liệu và nâng cao hiệu quả công việc, bảo đảm chuyển đổi số gắn với yêu cầu thực tiễn thay vì chỉ tập trung vào hình thức hoặc số lượng các hệ thống được triển khai.

Lấy dữ liệu và nền tảng số làm động lực đổi mới hoạt động tư pháp

Một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy chuyển đổi số ngành Tư pháp là xây dựng, hoàn thiện và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu, hệ thống thông tin và nền tảng số phục vụ công tác quản lý nhà nước. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, cập nhật đầy đủ, kết nối và chia sẻ theo quy định, việc tra cứu thông tin, tổng hợp báo cáo, theo dõi tiến độ xử lý công việc và hỗ trợ quá trình ra quyết định sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi hơn.

Trong lĩnh vực xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, việc phát triển, nâng cao hiệu quả khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về pháp luật có ý nghĩa thiết thực đối với hoạt động tra cứu, nghiên cứu, áp dụng và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật. Việc tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, cập nhật và khai thác dữ liệu pháp luật góp phần nâng cao khả năng tiếp cận thông tin, hỗ trợ cán bộ, công chức thực hiện nhiệm vụ chuyên môn và đáp ứng nhu cầu tìm hiểu pháp luật của người dân, doanh nghiệp.

Cùng với đó, việc phát triển các nền tảng số phục vụ cung cấp thông tin pháp luật và giải quyết thủ tục hành chính tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn, giảm sự phụ thuộc vào phương thức giao dịch trực tiếp và từng bước nâng cao hiệu quả phục vụ trên môi trường điện tử. Các hệ thống thông tin cần được phát triển theo hướng đồng bộ, thân thiện với người sử dụng, bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu và hạn chế tình trạng đầu tư phân tán, trùng lặp chức năng.

Việc ứng dụng công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu và các công cụ hỗ trợ xử lý thông tin, cũng mở ra những cơ hội nâng cao năng suất lao động, hỗ trợ nghiên cứu, tổng hợp và giải quyết công việc. Tuy nhiên, việc ứng dụng cần được thực hiện phù hợp với yêu cầu nghiệp vụ, bảo đảm tính chính xác, khả năng kiểm chứng, tuân thủ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu và an toàn thông tin. Công nghệ là công cụ hỗ trợ nâng cao chất lượng công việc, không thay thế trách nhiệm chuyên môn và việc kiểm tra, đánh giá của con người.

Từ thực tiễn đó, chuyển đổi số ngành Tư pháp cần được triển khai đồng bộ trên các phương diện: hoàn thiện hạ tầng số; phát triển các nền tảng và hệ thống thông tin; nâng cao chất lượng dữ liệu; đổi mới quy trình nghiệp vụ; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu; bảo đảm an toàn, an ninh mạng và nâng cao kỹ năng số cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.

Phát huy vai trò của Cục Công nghệ thông tin trong thúc đẩy chuyển đổi số ngành Tư pháp

Trong tiến trình chuyển đổi số của Bộ, ngành Tư pháp, Cục Công nghệ thông tin có vai trò quan trọng trong tham mưu, tổ chức triển khai các nhiệm vụ về ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số; phát triển, quản lý hạ tầng kỹ thuật, hệ thống thông tin và các nền tảng số thuộc phạm vi được giao; đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu, bảo đảm an toàn thông tin và nâng cao hiệu quả khai thác các hệ thống phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo, điều hành.

Trước yêu cầu ngày càng cao của công cuộc chuyển đổi số, vai trò của Cục không chỉ thể hiện ở việc bảo đảm hệ thống kỹ thuật vận hành ổn định mà còn ở khả năng tham mưu các giải pháp công nghệ phù hợp với yêu cầu nghiệp vụ, hỗ trợ các đơn vị đổi mới phương thức làm việc và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Quá trình triển khai cần gắn chặt giữa yêu cầu công nghệ với nhu cầu thực tế, bảo đảm các hệ thống được đầu tư, phát triển phát huy hiệu quả, đáp ứng yêu cầu sử dụng và có khả năng mở rộng trong tương lai.

Một trong những nhiệm vụ cần được chú trọng là tăng cường tính đồng bộ trong phát triển các hệ thống thông tin, bảo đảm dữ liệu được quản lý thống nhất, hạn chế tình trạng phân tán, trùng lặp và nâng cao khả năng khai thác, sử dụng lại dữ liệu theo quy định. Cùng với đó, việc rà soát quy trình nghiệp vụ, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện các tiêu chuẩn kỹ thuật và tăng cường phối hợp giữa các đơn vị có ý nghĩa quan trọng đối với việc hình thành môi trường làm việc số thông suốt, hiệu quả trong toàn ngành.

Bảo đảm an toàn thông tin cũng là yêu cầu xuyên suốt trong quá trình triển khai chuyển đổi số. Việc mở rộng kết nối, chia sẻ dữ liệu và cung cấp dịch vụ trên môi trường số phải đi đôi với các giải pháp bảo vệ hệ thống, quản lý tài khoản, phân quyền truy cập, sao lưu dữ liệu, giám sát và xử lý sự cố. Đồng thời, cần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của mỗi cán bộ, công chức trong việc bảo vệ thông tin công vụ, dữ liệu cá nhân và chấp hành các quy định về an toàn, an ninh mạng.

Thông qua công tác tham mưu, hướng dẫn và phối hợp triển khai, Cục Công nghệ thông tin góp phần tạo nền tảng kỹ thuật và điều kiện cần thiết để các đơn vị thuộc Bộ, ngành Tư pháp đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành và từng bước hình thành phương thức làm việc hiện đại, dựa trên dữ liệu và các quy trình được số hóa.

Từ nhận thức đến hành động: Mỗi cán bộ, công chức là một chủ thể của chuyển đổi số

Thực tiễn cho thấy, công nghệ và hạ tầng chỉ phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi những con người có nhận thức đúng, kỹ năng phù hợp và tinh thần chủ động đổi mới. Vì vậy, nâng cao năng lực số của đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức là một trong những yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi số ngành Tư pháp.

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10, mỗi cơ quan, đơn vị cần tiếp tục rà soát phương thức xử lý công việc, chủ động ứng dụng các hệ thống thông tin được triển khai, tăng cường xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử theo quy định và sử dụng dữ liệu số trong thực hiện nhiệm vụ chuyên môn. Người đứng đầu cần phát huy vai trò nêu gương, chỉ đạo quyết liệt, xác định rõ trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân và thường xuyên đánh giá hiệu quả thực hiện các nhiệm vụ chuyển đổi số.

Đối với mỗi cán bộ, công chức, việc nâng cao kỹ năng sử dụng các nền tảng số, khai thác thông tin chính xác, thực hiện đúng quy trình điện tử và chủ động cập nhật kiến thức công nghệ cần trở thành yêu cầu thường xuyên trong công việc. Đồng thời, mỗi cá nhân cần có ý thức bảo vệ dữ liệu, sử dụng tài khoản công vụ an toàn, cảnh giác trước các nguy cơ mất an toàn thông tin và tuân thủ các quy định khi sử dụng công cụ số, đặc biệt là các công cụ trí tuệ nhân tạo.

Các nhiệm vụ chuyển đổi số cần được cụ thể hóa bằng những kết quả có thể đánh giá, như giảm thời gian xử lý công việc, nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng khả năng tái sử dụng thông tin, cải thiện hiệu quả phối hợp giữa các đơn vị và nâng cao mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp. Đây là cơ sở để bảo đảm chuyển đổi số đi vào thực chất, tránh tình trạng triển khai hình thức hoặc chỉ tập trung vào các chỉ tiêu kỹ thuật mà chưa tạo ra thay đổi rõ rệt trong hoạt động chuyên môn.

Hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia 10/10 là dịp để ngành Tư pháp tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và phát huy giá trị của dữ liệu trong thực hiện nhiệm vụ. Với sự chỉ đạo thống nhất, sự phối hợp của các cơ quan, đơn vị, vai trò tham mưu và triển khai của Cục Công nghệ thông tin cùng tinh thần chủ động của mỗi cán bộ, công chức, quá trình chuyển đổi số của ngành Tư pháp sẽ có thêm động lực để phát triển theo hướng đồng bộ, an toàn, hiệu quả và bền vững.

Chuyển đổi số không chỉ là nhiệm vụ của riêng cơ quan chuyên trách về công nghệ thông tin mà là trách nhiệm chung của toàn ngành. Từ thay đổi nhận thức đến hành động cụ thể trong từng quy trình, từng nhiệm vụ và từng vị trí công tác, mỗi bước tiến trong chuyển đổi số sẽ góp phần xây dựng nền tư pháp hiện đại, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ ngày càng tốt hơn nhu cầu chính đáng của người dân, doanh nghiệp.