Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 - 2026): Người cộng sản kiên trung, nhà lãnh đạo tận tuỵ vì Đảng, vì Nhân dân

Từ người thanh niên yêu nước đến người cộng sản kiên trung

Đồng chí Phạm Hữu Lầu, bí danh Tư Lộ, sinh năm 1906 tại làng Hòa An, tổng An Tịnh, quận Cao Lãnh, tỉnh Sa Đéc, nay thuộc phường Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Đây là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng.

Từ nhỏ, Phạm Hữu Lầu là người ham học, học giỏi. Tuy nhiên, năm 1919, khi mới 13 tuổi, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, cha mất sớm, đồng chí phải nghỉ học để phụ giúp gia đình, làm nhiều công việc như thợ sơn, thợ hớt tóc để cùng mẹ chăm lo, nuôi dưỡng hai em.

Trong những năm tháng tuổi trẻ, đồng chí sớm tiếp xúc với tư tưởng tiến bộ của các bậc chí sĩ yêu nước; đồng thời chứng kiến, thấu hiểu nỗi khổ của người dân mất nước. Từ đó, lòng yêu nước và ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc từng bước được hình thành và hun đúc.

Trong những năm 1925 - 1926, đồng chí tích cực tham gia phong trào yêu nước, trong đó có các hoạt động truy điệu, để tang chí sĩ Phan Chu Trinh, đấu tranh đòi ân xá chí sĩ Phan Bội Châu.

Bước ngoặt đến với lý tưởng cách mạng

Tháng 9/1928, Phạm Hữu Lầu gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên, trở thành một nhân tố lãnh đạo Chi hội ở Cao Lãnh. Trên cương vị Chi hội trưởng, đồng chí tích cực lãnh đạo nhân dân đấu tranh chống cường quyền, áp bức, bóc lột, góp phần nâng cao uy tín và phát triển lực lượng của tổ chức.

Tháng 10/1929, đồng chí trở thành một trong những đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên ở Nam Kỳ, đồng thời là đảng viên An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại tỉnh Sa Đéc. Một tháng sau, tháng 11/1929, đồng chí được bầu làm Bí thư Chi bộ An Nam Cộng sản Đảng đầu tiên tại ấp Hòa Lợi, làng Hòa An.

Cuối năm 1929, đồng chí tham gia phong trào “vô sản hóa”, hoạt động tại Đề-pô xe lửa Dĩ An, tuyên truyền, giác ngộ lý tưởng cộng sản cho công nhân, góp phần xây dựng Chi bộ Đảng và tổ chức Công hội đỏ tại xí nghiệp xe lửa Dĩ An.

Đây là giai đoạn có ý nghĩa quan trọng trong quá trình trưởng thành về chính trị của đồng chí, từ một thanh niên yêu nước trở thành người chiến sĩ cộng sản, trực tiếp tham gia xây dựng tổ chức Đảng và vận động quần chúng cách mạng.

Người cán bộ Trung ương trong những năm đầu thành lập Đảng

Sau Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản, thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, ngày 03/02/1930, đồng chí Phạm Hữu Lầu được đề cử tham gia và trở thành Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương lâm thời Đảng Cộng sản Việt Nam.

Trên cương vị này, đồng chí có nhiều hoạt động quan trọng trong việc chỉ đạo thành lập các tổ chức Đảng tại khu vực Nam Kỳ, góp phần vào quá trình hợp nhất các tổ chức cộng sản và phát triển phong trào đấu tranh cách mạng ở Nam Kỳ.

Giữa năm 1930, đồng chí thực hiện nhiệm vụ đi dự Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ nhất tại Hương Cảng. Tuy nhiên, khi đến cảng Hải Phòng, đồng chí bị mật thám Pháp bắt ngày 24/7/1930.

Thực dân Pháp tìm mọi cách mua chuộc, dụ dỗ và tra tấn nhằm khai thác thông tin về tổ chức Đảng nhưng không thể lay chuyển được bản lĩnh và tinh thần kiên trung, bất khuất của đồng chí. Đồng chí bị kết án tù chung thân, phát lưu và đày ra Côn Đảo.

Biến nhà tù thành trường học cách mạng

Những năm tháng bị giam cầm tại Côn Đảo là một trong những chặng đường thể hiện rõ nhất bản lĩnh và khí tiết của người cộng sản Phạm Hữu Lầu.

Trong nhà tù, đồng chí cùng các đảng viên bị giam giữ tích cực hoạt động, lãnh đạo tù nhân đoàn kết đấu tranh đòi cải thiện đời sống, bảo vệ sinh mạng tù chính trị. Đồng chí cùng các đồng chí của mình tổ chức các lớp học văn hóa, lý luận, biến nhà tù thành nơi học tập, rèn luyện và đào tạo cán bộ cách mạng.

Năm 1936, trước sự đấu tranh mạnh mẽ của Nhân dân ta, Chính phủ Mặt trận Bình dân Pháp phải ân xá một số lượng lớn tù chính trị, trong đó có đồng chí Phạm Hữu Lầu.

Trở về đất liền, đồng chí bắt liên lạc với tổ chức và tiếp tục hoạt động cách mạng, tham gia hoạt động tại báo Dân chúng, đồng thời tham gia phong trào đấu tranh đòi dân sinh, dân chủ. Do hoạt động tích cực, thực dân Pháp coi đồng chí là một “phần tử nguy hiểm”, trục xuất khỏi Sài Gòn và đưa về quản thúc tại Cao Lãnh.

Tại quê hương, đồng chí vẫn tiếp tục tham gia lãnh đạo phong trào đấu tranh. Cuối năm 1939, đồng chí bị thực dân Pháp bắt lần thứ hai, bị kết án 5 năm tù giam và 10 năm lưu đày biệt xứ. Cuối năm 1940, đồng chí bị đày ra Côn Đảo lần thứ hai.

Trong lần tù đày này, đồng chí tiếp tục giữ vững ý chí đấu tranh, tích cực học tập, giúp đỡ đồng chí, đồng bào và tham gia công tác cứu tế tù nhân, góp phần bảo vệ mạng sống cho nhiều tù chính trị.

Sau thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí tham gia giành chính quyền tại Côn Đảo. Tháng 9/1945, đồng chí được Xứ ủy Nam Bộ đón trở về đất liền. Đồng chí là Trưởng đoàn tàu Phú Quốc chở hơn 400 tù chính trị trở về đất liền, cập bến Đại Ngãi, Sóc Trăng an toàn ngày 23/9/1945.

Nhà lãnh đạo tài năng, tận tụy với phong trào cách mạng Nam Bộ

Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Phạm Hữu Lầu được Đảng giao nhiều trọng trách quan trọng.

Từ năm 1945 đến năm 1949, đồng chí giữ các chức vụ Bí thư Tỉnh ủy Sa Đéc; Phó Bí thư, Chủ nhiệm Việt Minh; Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến - Hành chính tỉnh Sa Đéc.

Từ cuối năm 1949 đến tháng 5/1951, đồng chí là Ủy viên Khu ủy Khu 8, đại diện Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ tại Khu 8, Ủy viên Ban Kiểm tra dân - quân - chính Khu 8.

Từ tháng 5/1951 đến tháng 12/1952, đồng chí giữ cương vị Bí thư Tỉnh ủy Mỹ - Tân - Gò, Ủy viên Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Phân Liên khu miền Đông, phụ trách vùng Đồng Tháp Mười.

Sau đó, đồng chí tiếp tục đảm nhiệm các trọng trách Ủy viên Ủy ban Kháng chiến - Hành chính Nam Bộ phụ trách Công an, Thương binh và Cựu binh, Giám đốc Sở Công an Nam Bộ.

Trong điều kiện cuộc kháng chiến đầy khó khăn, gian khổ, đồng chí đã đem hết trí tuệ, tài năng, kinh nghiệm và nhiệt huyết cách mạng để phục vụ Đảng, phục vụ Nhân dân, hoàn thành tốt những nhiệm vụ được giao.

Phó Bí thư và Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ

Tháng 10/1954, tại Hội nghị thành lập Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí Phạm Hữu Lầu được bầu làm Ủy viên Thường vụ, Phó Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Đến tháng 6/1957, đồng chí giữ chức Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ.

Đây là giai đoạn phong trào cách mạng miền Nam đứng trước những thử thách hết sức khốc liệt. Với vai trò cán bộ chủ chốt của Xứ ủy Nam Bộ, đồng chí cùng tập thể Xứ ủy tập trung lãnh đạo phong trào, giữ gìn lực lượng, chống chính sách “tố cộng, diệt cộng” của địch.

Trong bối cảnh đường hướng và phương châm đấu tranh của phong trào cách mạng miền Nam còn gặp nhiều khó khăn, đồng chí cùng tập thể Xứ ủy phát huy tinh thần chủ động, thực hiện linh hoạt sự chỉ đạo của Trung ương; từng bước đưa phong trào từ đấu tranh chính trị đơn thuần sang đấu tranh chính trị có vũ trang tự vệ, xây dựng lực lượng vũ trang gắn với đấu tranh chính trị.

Do bệnh lao phổi nặng, cuối năm 1957 đồng chí thôi đảm nhiệm chức vụ Quyền Bí thư Xứ ủy Nam Bộ nhưng vẫn tiếp tục tham gia chỉ đạo công tác của Xứ ủy cho đến khi hy sinh.

Ngày 16/12/1959, đồng chí Phạm Hữu Lầu hy sinh tại Phnôm Pênh, Vương quốc Campuchia.

Năm 1985, lãnh đạo tỉnh Đồng Tháp đưa hài cốt đồng chí về cải táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh và quyết định đặt tên Trường Chính trị tỉnh là Trường Phạm Hữu Lầu, nay là Trường Chính trị tỉnh Đồng Tháp.

Ngày 10/5/2024, Bộ Chính trị công nhận đồng chí Phạm Hữu Lầu là lãnh đạo tiền bối tiêu biểu của Đảng và cách mạng Việt Nam.

Tấm gương đạo đức cách mạng sáng ngời

Không chỉ có những đóng góp quan trọng trên các cương vị lãnh đạo, đồng chí Phạm Hữu Lầu còn để lại dấu ấn sâu sắc bởi phẩm chất và đạo đức của một người chiến sĩ cách mạng.

Đồng chí tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, với Tổ quốc và Nhân dân; luôn đặt lợi ích của Tổ quốc và Nhân dân lên trên hết. Trong cuộc sống, đồng chí có lối sống giản dị, khiêm tốn, gần gũi, hết lòng vì đồng bào, đồng chí.

Cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí gắn liền với những chặng đường đấu tranh đầy gian khổ, hy sinh của phong trào cách mạng Nam Bộ. Trên mỗi cương vị được Đảng giao, đồng chí đều thể hiện tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh và năng lực lãnh đạo; góp phần củng cố tổ chức Đảng, tập hợp lực lượng, duy trì và phát triển phong trào cách mạng, giữ vững niềm tin và ý chí đấu tranh của cán bộ, đảng viên và Nhân dân Nam Bộ.

Những phẩm chất đó đã góp phần làm nên truyền thống kiên cường, bất khuất của Nam Bộ - “Thành đồng Tổ quốc” trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Noi gương đồng chí Phạm Hữu Lầu trong giai đoạn hiện nay

Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu không chỉ là dịp tưởng nhớ, tri ân một người cộng sản kiên trung mà còn là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và thế hệ trẻ hôm nay soi chiếu vào những giá trị cao đẹp của thế hệ đi trước để tự giác tu dưỡng, rèn luyện và hành động.

Từ tấm gương của đồng chí Phạm Hữu Lầu, mỗi cán bộ, đảng viên cần tiếp tục rèn luyện bản lĩnh chính trị, giữ vững niềm tin, kiên định mục tiêu, lý tưởng; có ý chí vượt qua khó khăn, thử thách, đồng thời nâng cao năng lực nhận diện, phân tích và xử lý đúng đắn những vấn đề mới phát sinh.

Tinh thần tận tụy với công việc của đồng chí cũng là lời nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên hôm nay phải chủ động, quyết liệt trong thực hiện nhiệm vụ; khắc phục tư tưởng ngại khó, ngại khổ, né tránh, đùn đẩy hoặc sợ trách nhiệm; đổi mới tư duy, phương pháp công tác, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Cùng với đó, cần phát huy tinh thần gần dân, trọng dân, hiểu dân, lắng nghe Nhân dân và chịu sự giám sát của Nhân dân; chủ động nắm bắt tình hình tư tưởng, dư luận xã hội; tăng cường đối thoại và kịp thời giải quyết những vấn đề chính đáng, hợp pháp của Nhân dân ngay từ cơ sở.

Đối với thế hệ trẻ, cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí Phạm Hữu Lầu là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm đối với đất nước. Noi gương các thế hệ tiền bối cần được thể hiện bằng việc không ngừng học tập, nâng cao trình độ, làm chủ khoa học, công nghệ, chủ động đổi mới sáng tạo, sống có lý tưởng, có trách nhiệm với cộng đồng, dám đảm nhận việc khó và sẵn sàng cống hiến trí tuệ, sức lực cho sự phát triển của đất nước.

Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 - 2026) là dịp để tiếp tục khơi dậy niềm tự hào về truyền thống cách mạng, bồi đắp lý tưởng, đạo đức, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Những giá trị về bản lĩnh kiên cường, tinh thần tận tụy, ý thức trách nhiệm, đạo đức trong sáng, sự gắn bó với Nhân dân và khát vọng cống hiến mà đồng chí để lại tiếp tục có ý nghĩa trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Cục Công nghệ thông tin - Bộ Tư pháp trân trọng giới thiệu nội dung tuyên truyền kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Phạm Hữu Lầu (1906 0 2026), góp phần tuyên truyền, giáo dục truyền thống cách mạng, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong việc học tập, rèn luyện và phát huy những giá trị tốt đẹp của các thế hệ cách mạng tiền bối.