Hoàn thiện hành lang quản lý tài nguyên Internet trong kỷ nguyên số

Chuyển đổi số đã và đang trở thành xu thế tất yếu, là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững, yêu cầu bảo đảm an toàn, tin cậy trên không gian số ngày càng đặt ra cấp thiết. Khi đó, tài nguyên Internet - bao gồm tên miền, địa chỉ Internet (IP), số hiệu mạng (ASN) - không còn đơn thuần là công cụ kỹ thuật, mà đã trở thành hạ tầng nền tảng của hạ tầng số, gắn chặt với thương mại điện tử, dịch vụ công trực tuyến và việc xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.
Trong bối cảnh đó, ngày 25/12/2025, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đã ký ban hành Thông tư số 48/2025/TT-BKHCN hướng dẫn về quản lý và sử dụng tài nguyên Internet. Thông tư này thay thế Thông tư 24/2015/TT-BTTTT và Thông tư 21/2021/TT-BTTTT, nhằm chuẩn hóa công tác quản lý, tạo thuận lợi cho việc đăng ký, sử dụng tài nguyên Internet, đồng thời tăng cường định danh và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể trên không gian mạng.
Thông tư 48/2025/TT-BKHCN gồm 04 chương, 33 điều, với phạm vi điều chỉnh bao trùm toàn bộ vòng đời quản lý và sử dụng tài nguyên Internet:
Chương I: Quy định chung
Chương II: Quản lý, đăng ký, sử dụng tên miền thuộc quyền quản lý của Việt Nam
Chương III: Quản lý, sử dụng, định tuyến địa chỉ IP, ASN
Chương IV: Điều khoản thi hành
Cấu trúc này thể hiện cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, kết nối chặt chẽ giữa quản lý tài nguyên Internet với yêu cầu an toàn, an ninh mạng và phát triển kinh tế số, xã hội số.
Theo bà Trần Thị Thu Hiền - Phó Giám đốc Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC), Thông tư 48 được xây dựng trên cơ sở quán triệt đầy đủ các chủ trương của Đảng, Nhà nước về chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và cải cách thủ tục hành chính; đồng thời cụ thể hóa các quy định của Chính phủ tại Nghị định 147/2024/NĐ-CP và Nghị định 115/2025/NĐ-CP về quản lý tài nguyên Internet và đấu giá quyền sử dụng mã, số viễn thông, tên miền quốc gia “.vn”.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc ban hành Danh mục tên miền quốc gia “.vn” cấp 2 dùng chung theo địa giới hành chính, bảo đảm phù hợp với việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh theo Nghị quyết số 202/2025/QH15 ngày 12/6/2025, theo đó từ 63 tỉnh, thành phố xuống còn 34 tỉnh, thành phố. Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng, bởi tên miền hành chính không chỉ là “địa chỉ” trên Internet, mà còn là cấu phần nhận diện số của địa phương trong hoạt động quản trị và cung cấp dịch vụ công trực tuyến.
Thông tư cũng thể chế hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân theo Nghị quyết số 68-NQ/TW, định hướng các đuôi tên miền “.biz.vn” và “.id.vn” trở thành chủ đạo trong việc triển khai “Chương trình thúc đẩy, hỗ trợ người dân, doanh nghiệp, hộ kinh doanh hiện diện trực tuyến tin cậy, an toàn thông qua tên miền quốc gia “.vn” giai đoạn 2026-2030”.
Bên cạnh đó, Thông tư mở rộng các đuôi tên miền mới, đáp ứng nhu cầu phát triển của kinh tế số, xã hội số, gồm:
AP.VN: phục vụ phát triển phần mềm, ứng dụng, nền tảng số;
AD.VN: phục vụ quảng bá, tiếp thị, thiết kế, sáng tạo nội dung và phát triển thương hiệu số;
ON.VN: phục vụ hoạt động trực tuyến, thương mại điện tử, học tập số.
Đáng chú ý, Thông tư thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong quản lý tài nguyên Internet, đơn giản hóa thủ tục, thực hiện trực tuyến toàn trình, xác thực chủ thể thông qua định danh và xác thực điện tử theo tinh thần Nghị quyết số 66/NQ-CP.
Mở rộng hệ sinh thái tên miền “.vn”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm
Trên cơ sở các định hướng lớn, Thông tư 48 dành nhiều quy định nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp khi tiếp cận và sử dụng tài nguyên Internet, thể hiện rõ mục tiêu lấy người dân, doanh nghiệp là trung tâm, động lực và mục tiêu của sự phát triển.
Theo đó, Thông tư mở rộng và hướng dẫn rõ nguyên tắc “đăng ký trước được xét cấp trước”, đồng thời thiết kế cơ chế hỗ trợ bảo vệ thương hiệu, nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý. Cụ thể, tên miền được xét cấp trước cho chủ thể hoàn thành thủ tục và nghĩa vụ tài chính trước; quyền đăng ký được xác lập trước khi chủ thể sử dụng chức năng hỗ trợ bảo vệ; đối với tên miền thuộc danh sách được bảo vệ nhưng chưa đăng ký, có thể cấp khi có văn bản đồng ý của cơ quan, tổ chức đã đăng ký bảo vệ.
Thông tư cũng đơn giản hóa thủ tục đăng ký, thực hiện trực tuyến toàn trình, xác thực thông tin qua ứng dụng định danh và xác thực điện tử, cho phép tái sử dụng thông tin, dữ liệu đã được xác thực để đăng ký tên miền cho các lần tiếp theo.
Đồng thời, Thông tư làm rõ quyền và nghĩa vụ của chủ thể, hướng dẫn thực hiện các quyền đã được quy định trong Luật Viễn thông 2023 và các Nghị định của Chính phủ, bao gồm cả các trường hợp chuyển đổi quyền sử dụng tên miền (thừa kế, tặng cho, góp vốn…), người dưới 18 tuổi. Đặc biệt, Thông tư nhấn mạnh trách nhiệm toàn diện trong quản lý, sử dụng tên miền, kể cả trong trường hợp cho thuê, cho mượn, liên doanh, liên kết dẫn đến việc sử dụng bởi tổ chức, cá nhân khác.
Nâng cao hiệu lực quản lý, tăng cường bảo vệ và xử lý vi phạm
Song song với việc mở rộng hệ sinh thái và tạo thuận lợi về thủ tục, Thông tư 48 đặt ra yêu cầu tăng cường quản lý, kiểm soát các hành vi lạm dụng, vi phạm trong đăng ký và sử dụng tài nguyên Internet.
Theo đó, Thông tư chuẩn hóa cấu trúc tên miền quốc gia “.vn”, phân định rõ tên miền mở và tên miền hạn chế đối tượng đăng ký. Ví dụ, COM.VN được đăng ký tự do, trong khi EDU.VN chỉ dành cho cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo; theo quy định mới, cá nhân không được đăng ký EDU.VN.
Thông tư cũng tăng cường định danh chủ thể thông qua chữ ký số và hệ thống định danh – xác thực điện tử, đồng thời đồng bộ nguyên tắc quản lý đối với các tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ đăng ký, duy trì tên miền, bao gồm cả “.vn” và tên miền quốc tế. Trách nhiệm quản lý dữ liệu, hồ sơ, sao lưu và lưu trữ thông tin được làm rõ, qua đó giảm thiểu nguy cơ lạm dụng tên miền.
Phát triển hạ tầng Internet thế hệ mới: an toàn, bền vững
Một nội dung quan trọng khác của Thông tư 48 là định hướng phát triển hạ tầng Internet thế hệ mới, gắn với định tuyến an toàn bằng RPKI và chuyển đổi toàn diện sang IPv6.
Thông tư cụ thể hóa quy định tại Nghị định 147/2025/NĐ-CP, làm rõ trách nhiệm tuân thủ pháp luật Việt Nam, đồng thời phù hợp với quy định của Tổ chức quản lý địa chỉ khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APNIC). Các quy định về định tuyến trong sử dụng địa chỉ IP và số hiệu mạng ASN, cũng như việc triển khai công nghệ xác thực thông tin định tuyến (RPKI), được hướng dẫn cụ thể nhằm bảo đảm an toàn, tin cậy cho hoạt động của tài nguyên Internet.
Đặc biệt, Thông tư quy định thúc đẩy chuyển đổi toàn diện sang IPv6, IPv6 Only, hướng đến chuyển đổi toàn diện Internet Việt Nam sang hoạt động với IPv6. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai “Chương Trình Thúc Đẩy, Triển Khai, Chuyển Đổi IPv6 Only Cho Việt Nam Giai Đoạn 2026 - 2030” tại Quyết định số 3369/QĐ-BKHCN của Bộ KHCN, với định hướng dừng sử dụng IPv4 vào năm 2030.
Thông tư cũng xác định rõ các nhóm quan trọng cần có lộ trình chuyển đổi toàn diện, bao gồm: thành viên địa chỉ Internet; doanh nghiệp viễn thông, Internet, trung tâm dữ liệu; doanh nghiệp cung cấp nội dung số, báo điện tử, mạng xã hội.
Hoàn thiện mảnh ghép quan trọng của hành lang pháp lý
Có thể khẳng định, Thông tư 48/2025/TT-BKHCN là mảnh ghép hoàn thiện quan trọng trong hành lang quản lý tài nguyên Internet theo hướng hiện đại, công khai, minh bạch và hiệu quả; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Thông tư vừa mở rộng hệ sinh thái tên miền quốc gia “.vn”, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và hộ kinh doanh hiện diện số tin cậy, an toàn, vừa tăng cường định danh, trách nhiệm và tuân thủ, góp phần giảm thiểu lạm dụng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể.
Đồng thời, Thông tư định hướng phát triển hạ tầng Internet thế hệ mới theo hướng an toàn, bền vững, trọng tâm là định tuyến an toàn bằng RPKI và chuyển đổi toàn diện sang IPv6/IPv6 Only, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số, xã hội số trong giai đoạn mới.  

Phạm Lê