Cơ sở dữ liệu lớn và ứng dụng AI trong xây dựng, tổ chức thi hành

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh nhấn mạnh việc xây dựng hai đề án là nhiệm vụ trọng tâm nhằm cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết số 66 về đổi mới công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, đồng thời là nhiệm vụ đã được Chính phủ đưa vào Chương trình công tác năm 2026. Theo Thứ trưởng, đây là lĩnh vực hoàn toàn mới, có tính chất phức tạp, ngay cả nhiều quốc gia trên thế giới cũng đang trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện mô hình triển khai. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ và trí tuệ nhân tạo phát triển với tốc độ rất nhanh, việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật đã trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm tạo nền tảng cho quá trình đổi mới hoạt động xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh phát biểu khai mạc hội thảo

Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh khẳng định: "Muốn có ứng dụng AI thì phải có Big Data". Theo đó, mục tiêu của Đề án là xây dựng một cơ sở dữ liệu pháp luật thống nhất, đầy đủ, chính xác, cập nhật và có khả năng chia sẻ, kết nối trên phạm vi toàn quốc; phục vụ hiệu quả công tác quản lý nhà nước, xây dựng chính sách, phát triển kinh tế - xã hội cũng như nhu cầu tra cứu, khai thác thông tin pháp luật của người dân và doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh

Lãnh đạo Bộ Tư pháp cũng chỉ rõ, mặc dù hiện nay đã có nhiều hệ thống dữ liệu pháp luật do cơ quan nhà nước và doanh nghiệp phát triển, song vẫn còn tồn tại những hạn chế về tính đầy đủ, tính cập nhật, khả năng liên thông cũng như tính chính thống của nguồn dữ liệu. Vì vậy, việc xây dựng một cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật được xác định là giải pháp nền tảng nhằm thống nhất dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý, tạo điều kiện thuận lợi cho việc ứng dụng các công nghệ số, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực pháp luật.

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh

Theo định hướng của Bộ Tư pháp, trong tương lai, các ứng dụng AI pháp lý sẽ hỗ trợ mạnh mẽ nhiều hoạt động như soạn thảo, thẩm định, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật; đánh giá tác động chính sách; phân tích hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật; phát hiện sự chồng chéo, mâu thuẫn giữa các quy định pháp luật; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp và người dân trong việc tra cứu, áp dụng và tuân thủ pháp luật.

Toàn cảnh hội thảo

Tại hội thảo, đại diện Cục Công nghệ thông tin (Bộ Tư pháp) cho biết phương thức xây dựng pháp luật trước đây chủ yếu dựa trên kinh nghiệm và xử lý thủ công. Trong kỷ nguyên số, quá trình xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật cần chuyển sang mô hình dựa trên dữ liệu, tri thức và trí tuệ nhân tạo. Theo đó, Đề án Cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật được định hướng trở thành hạ tầng dữ liệu quốc gia trong lĩnh vực pháp luật, tích hợp nhiều nguồn dữ liệu như văn bản quy phạm pháp luật, án lệ, bản án, hồ sơ xây dựng luật, thủ tục hành chính, dữ liệu phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp cùng nhiều cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác.

Đồng chí Nguyễn Minh Dũng - Phó Trưởng phòng Phòng Chuyển đổi số - Cục Công nghệ thông tin - Bộ Tư pháp

Đối với Đề án ứng dụng AI trong xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, Bộ Tư pháp định hướng phát triển các hệ thống AI chuyên sâu phục vụ toàn bộ quy trình xây dựng và thực thi pháp luật. Các ứng dụng AI sẽ hỗ trợ soạn thảo, thẩm định, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật; phân tích đối sánh hệ thống pháp luật; đánh giá tác động chính sách; hỗ trợ cải cách thủ tục hành chính; phổ biến, giáo dục pháp luật và trợ giúp pháp lý. Đại diện Cục Công nghệ thông tin nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt của Đề án: "Dữ liệu là tiên quyết, cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật là nhiên liệu và AI là động cơ."

Toàn cảnh hội thảo

Nhiều chuyên gia, nhà khoa học đã trình bày các tham luận, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế cũng như đề xuất các giải pháp triển khai. TS Trần Văn Khánh, Phó Viện trưởng Viện Trí tuệ nhân tạo, Trường Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông (Đại học Thái Nguyên) cho rằng Việt Nam cần phát triển các hệ thống AI chuyên ngành pháp luật để hỗ trợ toàn bộ vòng đời xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Theo ông, AI không chỉ phục vụ soạn thảo và thẩm định văn bản mà còn có thể đánh giá tác động chính sách, phân tích hiệu quả thực thi pháp luật, hỗ trợ doanh nghiệp đánh giá chi phí tuân thủ cũng như hiệu quả đầu tư.

Chuyên gia trình bày tham luận tại Hội thảo

Nhóm nghiên cứu đề xuất xây dựng kiến trúc AI pháp lý gồm năm tầng: hạ tầng công nghệ, nền tảng cơ sở dữ liệu, công nghệ AI, nền tảng tích hợp và tầng ứng dụng nghiệp vụ chuyên ngành. Mô hình này được kỳ vọng sẽ tạo nên hệ sinh thái AI pháp lý đồng bộ, phục vụ hiệu quả các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Bà Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và Dự báo Kinh tế - Xã hội, Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh

Bà Nguyễn Trúc Vân, Giám đốc Trung tâm Mô phỏng và Dự báo Kinh tế - Xã hội, Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, đề xuất phát triển dữ liệu pháp luật theo hướng "mở có kiểm soát", tạo điều kiện để các doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp LegalTech khai thác, phát triển các ứng dụng phục vụ xã hội. Theo bà, kho dữ liệu pháp luật hiện nay có quy mô rất lớn với hơn 150.000 văn bản pháp luật, hàng triệu điều khoản cùng khối lượng lớn án lệ, bản án và dữ liệu liên quan. Vì vậy, cần kết hợp các công nghệ hiện đại như đồ thị tri thức (Knowledge Graph), cơ sở dữ liệu vector và các mô hình ngôn ngữ lớn chuyên ngành pháp lý nhằm khai thác dữ liệu hiệu quả, chính xác hơn.

PGS.TS Nguyễn Đình Hiển, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh)

PGS.TS Nguyễn Đình Hiển, Trường Đại học Công nghệ Thông tin (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh), nhận định các hệ thống AI pháp lý hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế trong việc hiểu ngữ nghĩa và thực hiện suy luận pháp lý. Theo ông, một trong những yêu cầu quan trọng nhất đối với AI trong lĩnh vực pháp luật là khả năng truy xuất nguồn gốc và giải thích căn cứ pháp lý của từng kết luận. Mọi kết quả do AI đưa ra đều phải minh bạch, có thể kiểm chứng và giải thích rõ ràng.

Chuyên gia tham luận tại Hội thảo

Trong khi đó, PGS.TS Lê Anh Cường, Quyền Trưởng khoa Công nghệ thông tin, Trường Đại học Tôn Đức Thắng, nhấn mạnh Việt Nam cần chủ động phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chuyên biệt cho lĩnh vực pháp lý nhằm bảo đảm chủ quyền dữ liệu, làm chủ công nghệ và nâng cao năng lực triển khai trong nước.

Đồng chí Trần Thị Hồng Hạnh - Phó Giám đốc Sở Tư pháp thành phố Hồ Chí Minh

Đại diện Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá hai đề án có mối quan hệ gắn bó chặt chẽ, trong đó dữ liệu pháp luật là nền tảng cốt lõi còn trí tuệ nhân tạo là công cụ tạo ra giá trị mới. Sở kiến nghị xây dựng cơ sở dữ liệu pháp luật theo hướng tích hợp toàn diện từ trung ương đến địa phương, bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất và dùng chung". Đồng thời, cần chuẩn hóa cấu trúc dữ liệu, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế cập nhật để bảo đảm chất lượng dữ liệu phục vụ AI.

Đáng chú ý, Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất nghiên cứu cơ chế "rà soát pháp luật liên tục theo thời gian thực". Theo đó, ngay khi một đạo luật mới được Quốc hội thông qua, hệ thống AI có thể tự động quét toàn bộ cơ sở dữ liệu pháp luật, phát hiện và cảnh báo các nghị quyết, thông tư hoặc văn bản của địa phương có dấu hiệu không còn phù hợp hoặc có nguy cơ mâu thuẫn với quy định mới.

Từ góc độ an toàn thông tin, ông Nguyễn Ngọc Trường Huy, đại diện Hiệp hội An ninh mạng quốc gia Chi hội phía Nam, cho rằng việc xây dựng cơ sở dữ liệu lớn và AI pháp lý cần đặc biệt chú trọng đến chất lượng dữ liệu, tính chính xác, khả năng kiểm chứng và cơ chế quản trị rủi ro. Theo ông, yêu cầu về an toàn hiện nay không chỉ dừng ở bảo vệ hệ thống mà còn phải bảo đảm "an toàn ngữ cảnh", giúp AI đưa ra các kết luận phù hợp với từng tình huống pháp lý cụ thể.

Toàn cảnh Hội thảo

Đại biểu tham gia Hội thảo

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng quá trình xây dựng cơ sở dữ liệu và AI pháp lý cần được triển khai bài bản, lâu dài, chú trọng chuẩn hóa ngữ nghĩa và cấu trúc tri thức pháp luật để AI có thể hiểu và xử lý chính xác các quy định pháp luật. Đây không chỉ là một dự án công nghệ mà còn là nền tảng quan trọng phục vụ quá trình đổi mới công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật trong nhiều năm tới.

Ông Phạm Bình An, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh

Đồng chí Phạm Quang Hiếu - Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin - Bộ Tư pháp

Kết luận hội thảo, Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin Phạm Quang Hiếu cho biết Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục hoàn thiện hai đề án trên cơ sở tiếp thu đầy đủ ý kiến của các chuyên gia, doanh nghiệp, địa phương và các cơ quan liên quan. Theo ông, đây là lĩnh vực có tốc độ phát triển rất nhanh, vì vậy các đề án cần được thường xuyên cập nhật, hoàn thiện để phù hợp với sự phát triển của công nghệ và yêu cầu thực tiễn.

Cục trưởng Phạm Quang Hiếu nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của hai đề án không chỉ dừng lại ở việc ứng dụng công nghệ thông tin mà hướng tới hình thành "lực lượng sản xuất mới" trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Trong đó, dữ liệu lớn được xem là "tư liệu sản xuất mới", còn trí tuệ nhân tạo là "công cụ sản xuất mới", góp phần nâng cao chất lượng xây dựng pháp luật, tăng cường hiệu quả quản trị quốc gia, thúc đẩy chuyển đổi số ngành Tư pháp và phục vụ ngày càng tốt hơn người dân, doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.

NHT